Artykuły razem
Jugosławia była socjalistyczną republiką związkową składającą się z 6 republik: Serbii, Chorwacji, Słowenii, Bośni i Hercegowiny, Macedonii i Czarnogóry. Na obszarze 255,8 tys. km2 zamieszkuje ponad 21,3 mln ludności. Stolicą państwa jest Belgrad. Najwyższym organem władzy i organem ustawodawczym federacji jest Zgromadzenie SFRJ, tzw. Skupsztina (parlament), złożone z 2 izb. Organem władzy wykonawczej jest rząd - Związkowa Rada Wykonawcza. Głową państwa jest prezydent. Związek Komunistów Jugosławii kieruje polityką wewnętrzną i zagraniczną kraju, a Socjalistyczny Związek Ludu Pracującego jest ogólnonarodową organizacją polityczną. Północną część kraju zajmuje pas nizin, północno-zachodnią — Alpy Julijskie (najwyższe góry w Jugosławii) i masyw Krasu, od północnego zachodu ku południowi ciągną się Góry Dynarskie i Stara Płanina, a we wschodniej części kraju — Góry Wschodnioserbskie. Południowy pas nizin nadmorskich z licznymi wyspami i zatokami nad Adriatykiem stanowi wybrzeże dalmatyńskie. Najważniejszą rzeką jest Dunaj przepływający przez północno-wschodnią część kraju, a do najpiękniejszych jezior należą Jeziora Plitwickie w południowej Chorwacji. Główne bogactwa naturalne stanowią złoża chromu, miedzi, ołowiu, cynku, rtęci (jedne z najbogatszych w świecie) oraz złoża rud żelaza, węgla brunatnego i kamiennego, ropy naftowej, boksytu, azbestu i wiele innych. Kraj posiada również bardzo duże zasoby energii wodnej.
Jugosławia jest krajem rolniczo-przemysłowym. Do najważniejszych gałęzi przemysłu należy hutnictwo żelaza, stali i metali nieżelaznych, ponadto rozwinął się przemysł maszynowy, okrętowy, drzewny, włókienniczy i chemiczny oraz rolno-spożywczy. W produkcji rolniczej przeważa uprawa kukurydzy, pszenicy oraz roślin przemysłowych. Rozwinięta jest również intensywna hodowla bydła. Ważne znaczenie ma także uprawa winorośli, drzew owocowych, zwłaszcza śliw. Poważne znaczenie w gospodarce narodowej ma rozwinięta turystyka. Piękno krajobrazu, bogactwo folkloru, zróżnicowany klimat (morski, górski, kontynentalny) oraz liczne zabytki sztuki przedhistorycznej i starożytnej, średniowiecznej i nowożytnej przyciągają licznych turystów nie tylko z Europy. Do największych atrakcji turystycznych należą pobyty wypoczynkowe w licznych kąpieliskach nadmorskich, uzdrowiskach i miejscowościach wypoczynkowych, rozsianych po całym kraju, oraz zwiedzanie licznych zabytków.
Belgrad — stolica kraju licząca ponad 1,2 mln mieszkańców — jest ważnym ośrodkiem przemysłowym, kulturalnym i naukowym. Miasto położone nad Sawą u ujścia Dunaju jest największym jugosłowiańskim portem rzecznym. W wyniku badań archeologicznych odkryto na terenie miasta wiele zabytków z czasów prehistorycznych i rzymskich. Od najdawniejszych czasów silnie ufortyfikowany gród przeszedł wiele oblężeń i walk. Toteż w nowoczesnym mieście, jakim jest dzisiejszy Belgrad, odnajdujemy ślady Celtów, Rzymian, Turków. Po wielowiekowej niewoli tureckiej i nieustannej walce o wolność dopiero w 1830 r. Belgrad został stolicą wyzwolonej Serbii, a w latach 1918-1941 stolicą królestwa Jugosławii. W czasie II wojny światowej, okupowany przez Niemców i niszczony kraj został wyzwolony w październiku 1944 r. w wyniku walki jugosłowiańskiej Armii Ludowo-Wyzwoleńczej oraz działań Armii Radzieckiej. Spośród ciekawszych zabytków wymienić należy Cytadelę Kalemegdan zbudowaną na miejscu rzymskiego obozu i twierdzy średniowiecznej, w obecnej postaci z XVIII w. z pięknym parkiem, gdzie umieszczone są liczne pomniki. Na uwagę turysty zasługują również: pałac księżnej Ljubicy z 1830 r., Muzeum Narodowe (min. zbiór staroserbskich ikon), Muzeum Wojskowe, Etnograficzne, prawosławny sobór z XIX w. w stylu neoklasycystycznym, meczet turecki z XVII w., tereny wystawowe Targów Belgradzkich oraz liczne nowoczesne gmachy, m.in. hotele „Slawija" i „Metropol".
Zagrzeb — stolica Chorwacji, ośrodek przemysłowy i uniwersytecki. Miasto znane jest m.in. z dorocznych Targów Międzynarodowych. Po zabytków należy Stare Miasto, katedra (odbudowana w XIX w. po trzęsieniu ziemi) z charakterystycznymi wieżami gotyckimi, barokowy pałac Renchów z XVIII w., ponadto Muzeum Etnograficzne z cennymi zbiorami strojów ludowych. Zagrzeb posiada również liczne muzea, galerie sztuki, teatry. Skopje — stolica Macedonii, jest jednym z najstarszych miast Jugosławii. Po katastrofalnych zniszczeniach spowodowanych trzęsieniem ziemi w 1963 r., odbudowane zostało według projektów polskich architektów. Meczety tureckie z XV w., wieża zegarowa z VII w., cerkiew z XVIII w. oraz Stare Miasto należą do ciekawszych zabytków przeszłości.
Wybrzeże Adriatyku jest najbardziej atrakcyjne pod względem turystyczno — wypoczynkowym. Składa się na to wiele elementów: ciepłe morze (22 —25 stopni C) o znacznym procencie zasolenia, śródziemnomorski klimat o dużych walorach zdrowotnych, jak również wspaniale położone, pełne zabytków miejscowości, dobrze zagospodarowane pod względem turystycznym. Do nich zaliczyć przede wszystkim należy takie miejscowości, jak: Rijeka — wielki ośrodek turystyczny z licznymi zabytkami z czasów rzymskich, jeden z najważniejszych portów Jugosławii. Split — port Dalmacji; miasto położone na półwyspie należy do atrakcyjnych ośrodków turystycznych Jugosławii. Zabytki architektury rzymskiej (pałac Dioklecjana, twierdza Klis) oraz katedra z VII w., zabytkowe domy i uliczki, galeria rzeźb stanowią istotne walory turystyczne. Wyspy Brać, Hvar, a dalej ku południowi Korćula stanowią centra turystyczno-wypoczynkowe, z malowniczymi zatokami i portami rybackimi oraz licznymi budowlami zabytkowymi.
Dubrownik — port Dalmacji; miasto zwane „perłą" Adriatyku jest wysunięte daleko w morze. Jest to właściwie miasto — zabytek z doskonale zachowanymi średniowiecznymi murami i basztami obronnymi, licznymi kościołami, pałacami — budowlami z okresu wczesnego średniowiecza i lat późniejszych. Przykładowo wymienić można średniowieczną twierdzę, fortecę Lavrijenac zbudowaną na skale, kościół franciszkanów z XIV w., katedrę Santa Maria Maggiore (z XVIII w.), klasztor dominikanów (XIV w.), klasztor św. Jakuba (XIII w.) oraz wiele rzeźb, fontann, studni i pomników. Ciekawe zbiory zgromadzone zostały w Muzeum Morskim (akwarium), Muzeum Etnograficznym i w Galerii Sztuki. Położona naprzeciwko Dubrownika skalista wyspa Lokrum, z zabytkowym klasztorem benedyktów z XII w., jest wielkim parkiem (cyprysy, palmy, oleandry). Dalej na południe, położone są miejscowości: Herceg-Novir o nadzwyczaj łagodnym klimacie, Kotor, otoczone murami obronnymi, z licznymi fragmentami zabytków średniowiecznych, ocalałych po kilku trzęsieniach ziemi. Na południe od Zatoki Katorskiej znajdują się miejscowości turystyczno-wypoczynkowe: Budva (piaszczyste plaże), Święty Stefan, malowniczo położone na skalistym półwyspie miasto — hotel i Ulcinja — miejscowość wypoczynkowa i uzdrowiskowa (m.in. leczenie schorzeń nerwowych i reumatycznych).